• در اخبار عمومی
  • بازدید: 422
  • چاپ نوشته هاچاپ پی دی اف

عمق نصب و فاصله نوارهای آبیاری قطره ای در زراعت سیب زمینی

سیب زمینی
مقدمه:

در كشورهاي درحال توسعه، اهميت غذايي سیب زمينيبه مراتب بيشتر است و در ايران نیز بعد از گندم، رتبه دوم را به خود اختصاص داده است.برای تولید پایدار محصول سیب زمینی، آب مهمترين عامل است که با توجه به مشکل کم آبی در کشور، تلاش در جهت استفاده بهینه از آبهاي استحصالی و كاهش برداشت از منابع آب زيرزميني، اجتناب ناپذيراست.براساس نتایج تحقیقات انجام شده در ایران و جهان، یکی از راهکارهای مهم تولید محصول بیشتر و با کیفیت مناسبتر برای گیاهانی که قابلیت کشت ردیفی دارند، استفاده از آبیاری قطره ایبه جای آبیاری سطحی است. در سا لهاي اخير، بحث استفاده از آبيار ي قطره اينواری در زراعتهاي رديفي در سطح كشور، بیشتر مورد توجهکشاورزان قرار گرفتهو سطح استفاده از آن درحال گسترش است، اما عمق نصب نوارهای آبیاری در زراعتها و مخصوصا سیب زمینی،مورد سؤال اکثر کشاورزان و موضوع اصلی مقاله حاضر است. برای تغییر روش آبیاری از سطحی به قطره ایلازم است تغییراتی نیز در روش کاشت، داشت و حتی مدیریت آبیاری مزرعه سیب زمینی به وجود آید. در ادامه به اختصار به این موارد پرداخته شده است .


آماده سازی زمین و کاشتغده:

ابتدا مطابق روش معمول، عملیات آماد ه سازی زمین شامل شخم، دیسک، لولر باید در زمان و شرایط رطوبتی مناسب خاک انجام شود.كودهاي مورد نياز شامل،فسفر، پتاس و ازت، بر اساس تجزيه خاك مزرعه و توصيه كودي مؤسسه تحقيقات خاک و آب، به خاک داده شود. غده هایسیب زمینی را میتوان در خاک خشککاشت (شکل 1) و همزمان با کاشت غده، نوارهای آبیاری قطره ای نیز با ماشین نصب شوند و پس از آن، عملیات آبیاری نیز شروع شود.اولین آبیاری مقداری سنگین تر انجام میشود تا رطوبت کافی به محل غده ها برسد و به اصطاح کشاورزان، پشته ها سیاه شوند. معمولاًاین رطوبت برای سبز کردن غده ها کفایت میکند. در صورت خشک شدن خاک و سبز نشدن غده ها، آبیاری دوباره انجام می شود.از مرحله كاشت تا سبز شدن سيب زميني، خاك اطراف بذر بايد مرطوب نگه داشته شود، ولي نبايد غرقاب شود. تحقیقات انجام شده در نقاط دیگر دنیا نشان داده در مرحله سبز شدن تا تشکیل غده ها، مقدار آب بايد زيادتر و با دور طولاني تر نسبت به مراحل بعدي رشد، درنظر گرفته شود و از مرحله تشکیل غده به بعد نيز بايد رطوبت مناسب و كافي در اطراف غده هاي جدید )دختري (تأمين شود. درصورتیکه قبل از سبز شدن غده ها، آبیاری، بسیار سنگین انجام شود و خاک محل غده هادارای رطوبت زیاد باشد و یا خاک برای مدت طولانی خیس بماند، احتمال پوسیدگی غده ها بویژه در خا کهایی که بافت سنگین دارند زیادتر است.همچنین در زراعت سیب زمینی، کاهش مقدار آب آبیاری باعثکاهش عملکرد می شود. بنابراین، در اینگونه موارد باید به اندازه کافی دقت شود

شکل1- کاشت غده سیب زمینیدر خاک خشک

در اوايل دوره رشد براي سبز شدن، به علت وجود آب در غده سیب زميني، آب زيادی لازم نيست ولي به دلیل سيستم ريشه اي سطحي سیب زمینی، براي توليد حداكثر محصول، نياز به وجود آب كافي در سطوح رويي خاك است، اما اگر تنش خشکی قبل از تشکیل غدهباشد تعداد غده هابشدت کاهش خواهند یافت.بنابراین، باید از وقوع تنش دراین مرحله جلوگیری شود. به طورکلی سیب زمینی گیاه نسبتاً حساسی به تنش کم آبی است.

آرایش کاشت

باتوجه به نتایج پژوهش های انجام شده، با تأمین 100 درصدآب مورد نیاز سیب زمینی در آبیاری قطره ای، دو آرایش کاشت زیر قابل توصیه است:

آرایشکاشتبرایتولیدغده هایبذری:

آرايش كاشت دو ردیف روی پشته به فاصله 25×35 سانتيمتر)فاصله كاشت 25 سانتيمتر روي رديف و فاصله رديف 35 سانتيمترروي پشته و یک نوار آبياري ) تیپ( مابين آنها(،به طوریکه فاصله لوله ها يا شيارها از یکديگر 125 سانتيمتر و تعداد بوته ها 64000 عدددر هکتار باشد. اینروش کاشت در صورتی اجرایی می شود که ادوات مناسب کاشتدر اختیار باشند.

آرایشکاشتبرایتولیدغده هایخوراکی:

آرایش کاشت دو رديف روي پشته به فاصله 25×45 سانتيمتر)فاصله كاشت 25سانتيمترروي رديف و فاصله رديف 45 سانتيمتر روي پشته و یک نوار آبياري مابين آنها (، به طوریکهفاصله نوارهای آبیاری قطره ای يا پشته ها از یکدیگر 150 سانتیمتر و تعداد بوته ها53300 عدد در هكتار باشد (شکل 2).

شکل2- آرایش کاشت وآبیاری قطره ای در زراعت سیب زمینی

به طورکلی آرایش هایکاشت که در بالا آمده اند، به دلایل زیر نسبت به آرایش کاشت مرسوم در آبیاری سطحی ) 25 × 75 سانتيمتر با یک رديف نوار آبياري (،برتری دارند:

افزایش عملکرد کل تولید

افزایش عملکرد قابل ارائه

میزان غده بذری بیشتر

کارایی مصرف آب بالاتر

یکنواختي توزيع رطوبت در منطقه غده ها و ريشه ها )در بین رديفهاي كاشت (، مخصوصاً د ر زماني که نياز آبي كم است.

عمقنصب نوارهایآبیاری:

در اکثر مزارع کشاورزان، برای جلوگیری از جا به جاشدن نوارهای آبیاری توسط باد، همزمانبا کاشت غده ها،شیار کوچکی احداث و نوارها در داخل آنها قرار داده می شود و مقداری خاک نیز روی آنها ریخته می شود. این کاردر مزارعی که در آنها عملیات کاشت و نصب نوار، با دستگاه انجام می شود به صورت ماشینی اجرا می گردد.بعلاوه در زراعت سیب زمینی برای انجام عملیات مبارزه با علفهای هرز و سله شکنی، معمولاً دوبار عملیات خاک دهیبوته ها) از یک طرف بوته ها(انجام می شود. این عملیات باعث می شود در شرایط مذکور، نوارها حدود 5 سانتیمتر زیر خاک قرار گیرند.همزمان با برداشت سیب زمینی، مقدار زیادی از نوارها از سطح مزرعه جمع آوریشده و ممکن است از نوارهای سالم در سال بعد نیز استفاده شود.

درمجموع، نیازی به نصب نوارها در عمق خاک نیست؛ ولی برای جلوگیری از خسار تهای ناشی از پرندگان)کلاغ(، جوندگان و باد، لازم است مقداری خاک روی نوارهای نصب شده ریخته شود.بعلاوه نصب نوارها در عمق های زیادتر، علاوه بر افزایش هزینه های تولید، جمع آوری آنها را از عمق خاک، با مشکل مواجه ساخته وبقایای نوارها در عمق خاک نیز، مشکلاتی را برای عملیات زراعی سا لهای بعد به وجود می آورد که می تواند مشکلات زیست محیطی را نیز به دنبال داشته باشد. لازم بهتوضیح است، در مزارع کشاورزان با شرایط فعلی نیز که نوارهای آبیاری قطر های ) به وسیلهدستگاه(در سطح خاک و یا عمق حدود5 سانتیمتری خاک قرار می گیرند، آثار و بقایای نوارهای آبیاری قطره ای، به صورت پراکنده مشاهده می شود که علاوه بر ایجاد چهره زشت در مزرعه، مشکلاتی را برای ادوات زراعی در سا لهای بعد ایجاد می کند.در شکل 3،نقشه کاشت و وضعیت ردیفهای کاشت و محل نصب یا دفن نوارهایآبیاری نسبت به هم نشان داده شده است


شکل 3- وضعیت قرارگرفتن نوارهای آبیاری قطره ای و ردیفهای کاشتغده های سیب زمینی دردو آرایش کاشت


در زیر، تصویر یک دستگاه دو ردیف کاشت روی یک پشته و ه مزمان نصب یک نوار در بین دو ردیف کاشت غد هها و روی پشته، آورده شده است )شکل 4).


شکل4- دستگاه غده کار )دوردیفه(سیب زمینی همراه با نصب نوارآبیاری قطره ای

شکل5، یک دستگاه چهار ردیف کاشت روی دو پشته و نصب همزمان یک نوار در بین هر دو ردیف کاشت غده هارا نشان می دهد که قسمت نصب نوار دستگاه، ابداعی کشاورز است. لازمبه توضیح است، استفاده از آرايش كاشتي كه در آن براي هر رديف، یک نوار آبياري درنظر گرفته مي شود، به دليل عدم امكان انجام عمليات ماشيني در زمان داشت و برداشت نسبت به دو آرايش كاشت گفته شده در بالا، قابل توصيه نیست.

شکل6، یک دستگاه کاشت شش ردیفه را درحال کشت غده ها و نصب همزمان نوارهای آبیاری نشان می دهد.


شکل 5- دستگاه غده کارچهار ردیفه سیب زمینی همراهبا نصب نوار آبیاریقطره ای




شکل 6- نمای مزرعه در زمانکاشت غده های سیب زمینی ونصب همزمان نوارهای آبیاریقطره ای


مدیریتآبیاری:

با به کارگیری روش آبیاری قطر های، هر زمان لازم باشد می توان مقدار آب و کود موردنیاز در نزدیکی ریشه را در اختیار گیاه قرار داد. این مزیت بزرگ باعث توزیع یکنواخت کود و آب آبیاری در مزرعه، صرفه جوییدر مصرف آب و کود و در نهایت، افزایش کارآیی مصرف آب می شود.در مناطقی که امکان صدمه دیدن نوارهای قطره ای توسط پرندگان یا جوندگان وجود دارد، می توان نوارها را در عمق5 تا 10 سانتیمتری ازسطح خاک نصب کرد.

مصرفکود:

مقدار مصرف کود باید با توجه به توصیه کودی، بر اساس آزمون خاک و نظر کارشناس مربوط باشد. کودهای فسفره، پتاسه، گوگردی و ریزمغذی ها و حدود یک سوم کود نیتروژنه قبل از کاشت، همزمان با شخم به خاک داده می شود. در زمان استفاده این کودها)به جز کود نیتروژنه( باید از روش آبیاری قطره ای خودداریکرد زیرا باعث رسوب و گرفتگی خروجی های نوار آبده می شود. ازت از مهمترین عناصر مورد نیاز گیاه است که بیش از سایر عناصر، مصرف می شود. میزان و چگونگی مصرف آن بر کمیت و کیفیت محصول سيب زميني تأثیر زیادی دارد. ازت،عنصری متحرک است و می تواند هنگام آبیاری شسته و از دسترس گیاه خارج شود، لذا مصرف بی رویه و غیراصولی آن علاوه بر کاهش بازده کود مصرفیمی تواند باعث آلودگی منابع آبهای زیرزمینی شود. ازآنجا که مدیریت مصرفکود، در کنترل آفات، بیمار یها و علفهای هرز مؤثر است، لذا توجه به نظرات کارشناسان در این مورد ضروری است.کود سرک را می توان همزمان با روش آبیاری قطره ای، با استفاده از مخزن کود و یا پمپ تزریق، به دفعات متعدد به زمین داد (شکل 7).

شکل 7- پمپ کود مزرعه کود آبیاری

توصیه می شود انجام کودآبیاری، یک ساعت پس از شروع آبیاری آغاز و2 ساعت قبل از خاتمه آبیاری قطع شود تا فرصت کافی برای شسته شدن لوله ها و نوارهای آبده وجود داشته باشد.چنانچه از مخزن کود برای کودآبیاری استفاده می شود، باید نیاز کودی هر واحد آبیاری محاسبه و در آب مخزن کود حل شود و در یک نوبت آبیاری به زمین داده شود تا میزان کود داده شده به زمین به صورت یکنواخت باشد.بنابراین می توان همزمان با آبیاری، نیاز کودی زمین رانیز تأمین کرد. چنانچهاز پمپ تزریق یا دستگاه های مشابه برای وارد کردنکود محلول به داخل لوله ها استفاده می شود، می توان محلول کودی را در حجم زیاد تهیه و مقدارکودی که باید در هر واحد آبیاری استفاده شود و همچنین مدت زمان کوددهی را کنترل کرد. درهرصورت مصرف کود نیتروژن در سیب زمینی باید قبل از شروع گل دهی، خاتمه یابد.

در نمودار 1 تأثیر کودآبیاری بر عملکرد سیب زمینی نشان داده شده است.ملاحظه مي شود عملكرد سيب زميني در روش كودآبياري بيشتر از روش سطحي است. حتي ميزانعملكرد در سطح 60 درصدبا روش كودآبياري، بيشتر از 100 درصد در روش پخش سطحي است. كودآبياري بر كارايي مصرف آب نيز تأثیر مثبت دارد كه نتيجه آن در نمودار 2 نشانداده شده است.



نمودار1- تأثیركود آبياري بر عملكردسيب زميني



نمودار 2- تاثير كود آبياري بركارايي مصرف آب سيب زميني


جمع بندی:

اگر هدف از كشت سيب زميني، توليد غده براي مصرف خوراكي باشد، آرايش كاشت 25×45 سانتيمترروي پشته كه غده ها فضاي بيشتري براي رشد دارند، بافاصله نوار آبياري 150 سانتيمتر، توصيه می شود.

 اگر هدف توليد، غده بذري است، درصورت در اختیار داشتن ادوات مناسب، آرايش كاشت 25×35 سانتيمترروي پشته با فاصله نوار آبياري 130-125 سانتيمتر، قابل توصيهاست.

 استفاده از آرايش كاشتي كه براي هر رديف كشت، یکنوار آبياري درنظر گرفته مي شود، به دليل عدم امكان انجام عمليات ماشيني در زمان داشت و برداشت و افزایش هزینه نوارهای آبیاری، توصیه نمی شود.

 کارآیی نوارهای آبیاری قطره ای نصب شده در نزدیکی سطح خاک، برتر از نوارهای آبیاریقطره ای قرار گرفته در عمق خاک است.

 ریختن حدود 5 سانتیمتر خاک روی نوارهای نصب شده در آبیاری قطره ای سیب زمینی، از سوراخ شدن نوارها توسط پرندگان و یا جا به جاشدن توسط باد جلوگیریمیکند که اینکار توسط دستگا ههای نصب نوار نیز انجام می شود.

 درصورت استفاده هریک از موارد فوق، توصیه می شود کود مورد نیاز گیاه به دفعات و توسط روش آبیاری)کودآبیاری( به مزرعه داده شود و تا قبل از به گل رفتن، خاتمه یابد.

 ✓دور آبیاری می تواند بین 2 تا 6 روز انتخاب شود.

 ✓نکته بسیار مهم این است که با توجه به مشکلات زیست محیطی و همچنین مشکلات ایجاد شده برای کشت های بعدی، جمع آوریبقایای نوارهای آبیاری و خارج کردن آنها از مزرعه ضروری است.



 

 

اشتراک