• در اخبار عمومی
  • بازدید: 847
  • چاپ نوشته هاچاپ پی دی اف

معرفی روش آبیاری نوار تیپ (2)

روش آبیاری تیپ

مقدمه:

امروزه استفاده از روش آبیاری تیپ یا نوارهای آبیاری قطره ای برای آبیاری محصولات مختلف زراعی و باغی متداول شده است . این روش در مناطقی که تلفات آب در حین آبیاری زیاد است، می تواند جایگزین مناسبی برای روش های مرسوم نظیر کرتی، نواری، شیاری و جویچه ای باشد. نوارهای تیپ از جنس پلی اتیلن با ضخامت های مختلف هستند که به صورت خوابیده و حلقه شده و در طول های مختلف )عمدتاَ 1000 متری( به فروش می رسند. لوله های تیپ بسته به ضخامت آنها، دارای انواع 1، 2 و 3 ساله هستند و با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه و نوع کشت می توانند کاربرد داشته باشند. نوارهای ضخیمتر معمولاً برای آبیاری قطره ای در زیر سطح خاک استفاده شده و جنبه دائمی تری دارند. برای محصولی مانند گندم می توان از نوع یک ساله آنها نیز استفاده کرد. این مقاله در نظر دارد تا به معرفی روش آبیاری تیپ )بویژه برای مزارع گندم و در شرایط شور( بپردازد، مزایا و ملاحظات این روش را بررسی نموده و آنها را به بهره برداران این سیستمها در سطح کشور منتقل کند.



معرفی روش آبیاری تیپ:

آبیاری تیپ )نواری( جزو سیستم های آبیاری تحت فشار محسوب می گردد که برای کارکرد و آبدهی مناسب و یکنواخت لوله های تیپ، به فشار 0/5 تا 2 اتمسفر )بسته به ضخامت نوارهای تیپ ( نیازمند می باشد. این فشار که توسط ایستگاه پمپاژ تامین می گردد، برای انواع کشت های ردیفی نظیر صیفی جات و یا گندم لازم است. با توجه به اینکه نوار آبیاری تیپ به فشار آب زیادی احتیاج ندارد، در مزارع دارای پستی و بلندی نیز بدون نیاز به تسطیح دقیق زمین قابل استفاده است. نوار آبیاری تیپ را می توان در هنگام کشت و به صورت دستی یا مکانیزه )با استفاده از تراکتور( در زمین نصب نمود.

برای اجرای این روش، ابتدا آب برداشت شده از چاه یا هر منبع آبی دیگر، بایستی از ایستگاه پمپاژ و فیلترها عبور نماید. در حین عبور از فیلترهای شنی و دیسکی، ذرات ریز معلق و گل ولای احتمالی موجود در آب، گرفته شده و پس از ایجاد و تنظیم فشار مورد نیاز و عبور آب از لوله های اصلی و فرعی پلی اتیلن، وارد نوارهای آبیاری تیپ می شود. حذف ذرات ریز و معلق آب توسط فیلترها برای جلوگیری از گرفتگی لوله ها و ایجاد یکنواختی در خروج آب و بالا بردن عمرمفید نوارهای آبیاری تیپ موثر است.


نوارهای آبیاری تیپ دارای قطره چکان های در درون خود هستند که فواصل این قطره چکانها برروی لوله متفاوت بوده و بر اساس نوع محصول مزرعه و روش کاشت انتخاب می شوند. پرمصرف ترین نوار آبیاری تیپ از لحاظ فاصله بین قطره چکانها نوارهای تیپ 20 و 30 سانتیمتری می باشد. علاوه بر اینها فاصله قطره چکان 10 ، 15 ، 25 ، 40 ، 50 ،60 ، 80 و 100 سانتیمتر نیز در بازار موجود است. این نوارها با آبدهی 0/8 ، 1/3، 1/5، 2، 2/5 و 3/8 لیتر در ساعت برای هر قطره چکان ساخته شده اند. بنابراین در هر متر از طول نوارهای تیپ و بسته به تعداد قطره چکانهای روی آن، می توان آبدهی هر متر آن را به راحتی بدست آورد. برای محصولی مانند گندم که بصورت ردیفی کشت می شود و از تراکم بیشتری در زمین برخورداراست، توصیه می شود که از فاصله قطر هچکا نهای 15 یا 20 سانتیمتری استفاده شود.




نوارهای آبیاری تیپ موجود در کشورمان عمدتاً ساخت ایران، ترکیه، کره و ایتالیا می باشد. تنوع در ضخامت جدار، قطر لوله، آبدهی قطره چکا نها و فواصل خروجی ها موجب می گردد تا عملاً طیف وسیعی از این نوع محصول در اختیار طراحان و کشاورزان قرار داشته باشد.

نوارهای آبیاری تیپ با ضخامت 150 ، 175 ، 200 و 250 میکرون ساخته می شوند که معمول ترین ضخامت مورد استفاده در بازار 175 میکرون یا 0/175  میلیمتر می باشد. نوارهای آبیاری تیپ از موادی ساخته شده اند که در برابر اشعه ماوراء بنفش نور خورشید، تغییرات دما، پوسیدگی، مواد شیمیایی متداول در کشاورزی نظیر کود و سموم شیمیایی مقاوم می باشند. هرچند ضخامت این نوارها کم است، ولی می توانند در مقابل عوامل طبیعی مقاوم باشند و فشار مورد نیاز را به خوبی تحمل کنند. فشار کارکرد نوارهای تیپ بسته به آبدهی و ضخامت آن ها از  0/5 تا 2 اتمسفرمتفاوت می باشد. نوارهای آبیاری تیپ به صورت رول های 1000 ، 1200 ، 1500 و 3000 متری به بازارعرضه می شوند. همچنین به دلیل کم بودن ضخامت نوارها، معمولاً هر رول 1000 متری با ضخامت 175میکرون، بین 11 تا 12 کیلوگرم وزن دارد. در صورت نصب تانک کود و تجهیزات کوددهی در ایستگاه پمپاژ، عملیات کوددهی مزرعه نیز می تواند توسط لوله های تیپ انجام گیرد.

ویژگی نوارهای آبیاری تیپ:

·کارگذاری سیستم تیپ به صورت دستی و یا ماشینی نسبتاً ساده و سریع بوده و بدلیل سبکی وزن نوارهای تیپ، حمل و نقل آن در مزرعه راحت است.

·جنس پلیمری مخصوص نوار تیپ، از چسبیدن جلبک و رسوبات معدنی به آن جلوگیری می کند.

·مقاومت نوار آبیاری در مقابل اشعه ماوراء بنفش خورشید، کودهای شیمیایی، سموم دفع آفات و اسپری های کشاورزی بالاست.

·در این روش هزینه های لوله های فرعی )تیپ ( نسبت به سایر روش های آبیاری قطره ای کمتر است.

·در صورت جمع آوری نوارهای تیپ مزرعه با هدف استفاده مجدد از آنها در سال بعد، نیاز به فضای کمی برای نگهداری آنها می باشد.




کاربردهای آبیاری تیپ:

نوارهای آبیاری تیپ برای کشتهای متراکم و ردیفی نظیر انواع سبز یجات، صیفی جات، ذرت، گندم، علوفه، هندوانه، خربزه، گوجه فرنگی، پیاز، سیب زمینی، توت فرنگی، آفتابگردان، چغندرقند وپنبه استفاده می شود. نوارهای آبیاری تیپ در گلخانه ها نیز قابل استفاده می باشند.




مزایای آبیاری به روش تیپ:

·در آبیاری تیپ، سرعت باد و پستی و بلندی زمین نمی تواند مانع عدم یکنواختی پخش آب در مزرعه شود. حداکثر شیب توصیه شده در این روش1 درصد ( 10 در هزار ) می باشد.

·آبیاری به روش تیپ مانع از جاری شدن آب در سطح مزرعه می شود. همچنین تبخیر آب از سطح زمین نسبت به سایر سیستمهای آبیاری کمتر می شود. بنابراین مصرف آب توسط علفهای هرز به حداقل رسیده و کنترل علفهای هرز و بیماریهای مزرعه ساده تر می شود. علاوه بر این، بخش عمده آبی که به زمین داده می شود، به مصرف تعرق گیاه رسیده و در نتیجه شاخص کارایی مصرف آب افزایش می یابد.

·در این روش، ناحیه ریشه گیاه از نظر جذب آب و مواد غذایی در وضعیت مطلوبی قرار خواهد گرفت و بنابراین پاسخ مثبت گیاه به آبیاری با این روش بیشتر از سایر روش ها خواهد بود.

·در صورت اتوماتیک بودن سیستم آبیاری تیپ، هزینه های کارگری برای آبیاری مزرعه حذف می شوند. در شرایط غیراتوماتیک نیز هزینه های کارگری به مراتب کمتر از روش های غرقابی است.

·در صورت استفاده از این سیستم در آبیاری گوجه فرنگی و سبزیجات برگی، هزینه های مربوط به احداث جوی و پشته کاهش می یابد. همچنین بدلیل حذف شدن جوی و پشته ها، به سطح مفید مزرعه افزوده شده و در نتیجه با بالارفتن تعداد بوته در واحد سطح، میزان عملکرد محصول نیز افزایش می یابد.

·تزریق کودهای محلول در این روش به خوبی و به میزان یکنواخت در سطح مزرعه ممکن می گردد.

·به دلیل کشت منظم در این روش امکان حرکت ماشین آلات سمپاشی و غیره در بین ردیف های گیاهان میسر می باشد.

·از سوختگی بر گها جلوگیری می شود و تلفات ناشی از خیس شدن برگ های گیاه به حداقل ممکن خواهد رسید.

کارکرد و ملاحظات آبیاری تیپ در شرایط شور:

برای آبیاری به روش تیپ در شرایط شور، فاصله آبیار ی ها باید کوتاه بوده و منطقه توسعه ریشه گیاه همواره خیس نگه داشته شود. بنابراین، محلول خاکی که در آن ریشه های گیاه حضور دارند، در طول دوره رشد، تقریباً رقیق باقی مانده و در این شرایط، جذب آب توسط ریشه گیاه راحتتر خواهد بود. بنابراین در شرایط شور انتظار است که آبیاری گیاه توسط لوله های تیپ راندمان بالاتری نسبت به سایر رو شها داشته باشد و گیاه راحتتر بتواند آب مورد نیاز خود را جذب نماید.

در آبیاری تیپ، حجم مرطوب شده خاک که اصطلاحاً به آن "پیاز رطوبتی" گفته می شود به اطراف لوله گسترش یافته و نمک نیز به طور مرتب از کنار لوله به خارج از پیاز رطوبتی رانده می شود. بنابراین اگرلوله تیپ در کنار گیاه قرار داشته باشد، نمک های موجود در آب و یا خاک به تدریج از دسترس گیاه دور می شوند و آسیب کمتری به گیاه وارد خواهند نمود. بنابرین مهمترین نکته بکارگیری روش تیپ در شرایط شور، کوتاه کردن دور آبیاری است. با توجه به اینکه در روش آبیاری تیپ، آب مستقیماً روی گیاه پاشیده نمی شود، شوری آب باعث سوختگی سطح برگ ها نیز نخواهد شد. همچنين در صورت مناسب بودن شرايط مزرعه از نظر مرزبندي و كانال كشي براي انجام آبياري غرقابي، توصيه مي شود كه براي مهار مشكلات شوري در طول فصل رشد از آبياري تكميلي غرقابي ( بويژه در ابتداي فصل ( استفاده گردد.

نحوه نگهداری نوارهای تیپ در انبار:

از نگهداری کلا فهای نوار آبیاری تیپ در فضای غیرمسقف و به خصوص در معرض تابش مستقیم آفتاب و بارندگی خودداری شود. کلا فهای نوار تیپ بایستی بدون باز کردن بسته بندی آن، در یک انبار سرپوشیده و بدور از مواد اشتعال زا و خورنده، بر روی سکوئی به ارتفاع 50 سانتی متر قرار گیرند. نوارها باید از گزند جوندگان و حشرات در امان باشند و همچنین از جابجایی های غیرضروری در طول مدت انبارداری اجتناب گردد. همچنین در زمان جابجایی و یا تخلیه کلا فها، از پرتا ب نمودن و یا غلتاندن آنها روی زمین اجتناب شود. چون با این کار، بسته بندی نوار آسیب دیده و برخورد با اشیاء تیز و برنده، موجب پارگی نوارها می شود.

ملاحظات قبل از نصب نوار تیپ در مزرعه:

قبل از نصب نوار تیپ، خاک مزرعه بایستی کاملاً شخم خورده و فاقد کلوخ و قطعات درشت باشد. همچنین تسطیح نسبی زمین و شیب بندی آن ضروری است. توصیه می شود که شیب زمین از 1 درصد تجاوز نکند. در مورد کشت محصولاتی نظیر گندم )بویژه در شرایط شور(، توصیه می شود که مرزهای قطعات آبیاری سنتی حتی الامکان حذف نشوند تا در مواقع ضروری بتوان آبیاری تکمیلی غرقابی نیز انجام داد. همچنین قبل از اتصال نوارهای آبیاری تیپ به لوله، باید خطوط اصلی و نیمه اصلی و مانیفولدها شستشو داده شوند. برای اینکار باید درپوش های انتهای خطوط باز شده و سیستم راه اندازی شود تا عمل شستشو انجام گردد. پیش بینی و نصب ایستگاه پمپاژ، اندازه و آرایش لوله های اصلی و فرعی مزرعه، شیفت های آبیاری، شیرفلکه ها و سایر اتصالات مربوطه نیازمند محاسبات فنی و دقیق است که بر اساس نظر و تجارب طراح سیستم آبیاری عمل خواهد شد. واضح است که همانند سایر روش های آبیاری تحت فشار، طراحی صحیح سیستم تیپ با در نظر گرفتن مبانی هیدرولیکی دقیق و همچنین اجرا و نگهداری مناسب سیستم، جزو عوامل کلیدی برای موفقیت این روش، توجیه اقتصادی و بهره مندی از مزایای آن توسط کشاورزان محترم محسوب می شود. لذا پیشنهاد می شود که کشاورزان محترم قبل از هر اقدامی با کارشناسان ذیصلاح در زمینه سیستم آبیاری تیپ، مشورت کافی بعمل آورند.

ملاحظات نصب نوارهاي تیپ در مزرعه:

جهت و امتداد مناسب برای پهن کردن نوارهای تیپ در مزرعه به آرایش قطعات آبیاری، قرارگیری لوله های مانیفولد و شیارهای کشت وابسته است. در صورت عدم محدودیت در این موارد، توصیه می شود که نوارها در داخل شیار قرار گرفته و امتداد نوارهای آبیاری تیپ با امتداد باد غالب منطقه هم جهت باشد تا مشکل بادبردگی نوارهای تیپ کمتر بوقوع بپیوندد. توجه به سمت قرارگیری نوارهای تیپ بر روی خاک بطور یکه قطره چکانها در بخش زیرین نوارها قرار بگیرند، از مواردی است که در این مرحله باید حتماً رعایت گردد.


نصب نوارهای تیپ به دو روش دستی و مکانیزه امکا نپذیر می باشد. در هرحال نباید تحت هیچ شرایطی نوار بر روی زمین کشیده شده و یا تحت نیرو و کشش پهن شود. به همین خاطر کلاف باید روی دستگاه ساد ه ای که محور آن از دو طرف بر روی دو بلبرینگ قرار گرفته و به راحتی می چرخد، قرار گیرد و توسط دست و یا بصورت مکانیره نصب گردد. از نصب قرقره در کنار مزرعه خودداری گردد، زیرا این کار باعث خراشیدگی و کاهش طول عمر نوار می گردد.

درصورت نصب نوار تیپ به روش مکانیزه، الزاماً باید از سیستم های استاندارد پهن کردن نواراستفاده شود، به طوری که در تمام مسیر لوله، هدایت نوار از کلاف تا روی زمین )شامل محل ورود و خروج نوار از لوله و سطح داخلی لوله( هیچگونه تماس با سطوح تیز، برنده و ساینده که موجب پارگی و آسیب نوار می شود، وجود نداشته باشد. عدم توجه به این موضوع می تواند خسارت زیادی برای کشاورزان در طول فصل به بار آورد.

در مناطقی که سرعت باد موجب جابجایی نوار می گردد، باید نوارهای آبیاری با استفاده از میخ )گیره( پلاستیکی و در فاصله های مناسب روی زمین تثبیت گردند.

ملاحظات نگهداری و اجرای سیستم آبیاری تیپ در مزرعه:

پس از نصب نوارهای تیپ در مزرعه و در آبیار ی های اولیه با این سیستم ) تا قبل از توسعه گیاه در سطح خاک مزرعه( ضروری است که کشاورزان محترم دقت و توجه بیشتری بر سیستم تیپ مزرعه خود داشته تا از کارکرد مناسب آن مطمئن شوند . چراکه پس از استقرار گیاه و افزایش سطح سبز مزرعه، بازدید از نوارهای تیپ غیرممکن و یا دشوار خواهد بود. توجه به فاصله بین نوارهای تیپ و عدم جابجایی آنها توسط باد، توجه به سمت قرارگیری نوارهای تیپ بر روی خاک بطوریکه قطر ه چکانها در بخش زیرین لوله قرار گیرند و توجه به بست های ابتدایی برای رفع نشتی آب از این محلها از جمله مواردی است که باید توسط کشاورزان بازرسی شده و مورد اصلاح قرار گیرند.

در انتهاي فصل رشد و برای جلوگیری از خسارت زیست محیطی به مزرعه و عدم مشکل در عمليات كاشت فصل بعدي، باید نسبت به جمع آوری نوارهای آبیاری تیپ در اسرع وقت، اقدام شود.


اشتراک