• در اخبار عمومی
  • بازدید: 412
  • چاپ نوشته هاچاپ پی دی اف

نكات فني اجراي آبياري تیپ در مزرعه

نكات فني اجراي آبياري نواری

مقدمه:

تجارب جهاني استفاده از سيستم آبياري تیپ بر روي محصولات مختلف و مقايسه آن با رو شهاي آبياري غرقابي نشان می دهد كه اين سيستم می تواند منجر به كاهش قابل توجه آب مصرفي در مزرعه شود. در كشور ما نيز بدليل مواجهه بخش كشاورزي با خشكسالي هاي پي در پي و بروز بحران كم آبي، ضرورت دارد تا با اصلاح و بهينه سازي روشهاي آبياري کرتی، نواری، شیاری و جویچه ای و جايگزيني آنها با سيستمهاي آبياري نوين، از هدررفت منابع ارزشمند آب جلوگيري بعمل آيد. خوشبختانه نوارهای آبیاری تیپ برای انواع کشتهای متراکم و ردیفی نظیر سبزیجات، صیفی جات، ذرت، گندم، علوفه، هندوانه، خربزه، گوجه فرنگی، پیاز، سیب زمینی، توت فرنگی، آفتابگردان، چغندرقند و پنبه استفاده میشود. اين روش در گلخانه ها نیز قابل استفاده می باشد. از نظر اجرايي، در حال حاضر سيستمهاي آبياري تيپ توسط كارشناس پروژه طراحي شده و با نظارت فني، تمام بخشهاي سيستم اعم از ايستگاه پمپاژ،لوله های اصلي و فرعي، اتصالات، شيرفلكه ها، بستهاي ابتدايي و نوارهاي آبياري تيپ توسط پيمانكار در عرصه كشاورز اجرا مي گردد. در برخي مواقع، نوارهاي آبياري تيپ ) بعنوان آخرين جزء سيستم آبياري تيپ( تحويل كشاورز شده كه وظيفه په نكردن آنها بر روي سطح زمين را خود به عهده می گیرند. با توجه به تحويل نوارهاي آبياري تيپ به كشاورزان براي نصب در مزرعه، به نظر مي رسد كه آشناسازي كشاورزان با برخي مباني و مسايل اوليه فني سيستم تيپ مفيد بوده و به ارتقاي كيفي سيستم آبياري، افزايش راندمان و عملكرد بهتر آن كمك نموده و برخي مشكلات مبتلا به سيستم در مراحل اجرا و بهره برداري را راحتتر رفع خواهد كرد. اين مقاله در نظر دارد تا نكاتي كه بايد كشاورزان و بهره برداران از يك سيستم آبياري تيپ بدانند، را به زبان ساده آموزش دهد.

معرفیسيستمآبیاریتیپ:

سيستم آبیاری تیپ)نواري ( متشكل از ايستگاه پمپاژ، لوله های اصلي و فرعي، شيرفلكه ها، اتصالات و نوارهاي آبياري تيپ است. برای آبدهی مناسب و یکنواخت لول ههای تیپ، به فشار 5/0 تا2 اتمسفر )بسته به ضخامت نوارهای تیپ ( نياز است كه توسط ایستگاه پمپاژ تامین می گردد. فشار كاري معمول براي كاركرد اين سيستم 1 اتمسفر )بار( است. ايستگاه پمپاژ علاوه بر تامين و تنظيم فشار لازم براي گردش آب در سطح مزرعه و خروج يكنواخت آب از روزن ههاي لوله تيپ، وظيفه جلوگيري از ورود ذرات ریز و معلق آب به سيستم آبياري را بر عهده دارد. اين كار از طريق نصب فيلترهاي مختلف در اين ايستگاه انجام مي شود. انتخاب فيلتراسيون مناسب براي هر مزرعه بر اساس كيفيت آب آبياري و توسط طراح سيستم آبياري انجام مي شود . حذف ذرات ریز و معلق آب توسط فیلترها برای جلوگیری از گرفتگی لوله ها و ایجاد یکنواختی در خروج آب و بالا بردن عمر مفید نوارهای آبیاری تیپ ضروري است. همچنين در صورت نصب تانک کود و تجهیزات کوددهی در ایستگاه پمپاژ، عملیات کوددهی مزرعه نیز میتواند توسط لوله های تیپ انجام گیرد.

قطرلوله های اصلي و فرعي نيز وابسته به مساحت قطعه تحت آبياري و دبي عبوري از آنها است كه در زمان طراحي سيستم، توسط طراح مربوطه تعيين مي شوند. اين لوله ها عمدتاً قطرهاي 63 ، 75 ، 90 ، 110 و 125 ميليمتر را دارا مي باشند و پس از نصب در مزرعه و را ه اندازي سيستم، در زير خاك مدفون مي شوند. به لوله های فرعي مزرعه و در مقابل هر يك از رديفهاي كشت، لوله های پلي اتيلن 16 ميليمتري هر يك با طول تقريبي 1متر و توسط بستهاي ابتدايي و واشر نصب مي شوند تا اتصال دهنده نوارهاي آبياري تيپ به لوله های نیمه اصلی باشند. شكل 1 تصويري از نحوه اتصال لوله 16 ميليمتر به لوله90ميليمتر از طريق واشر و بست ابتدايي و شكل 2 همين لوله ها را پس از دفن در زير خاك نشان می دهد.

 

شكل 1- تصويري از نحوه اتصال لوله 16 ميليمتر پلي اتيلن به لوله

 

نيمه اصلي )مانيفولد( 90 ميليمتري از طريق واشر و بست ابتدايي در اين مرحله، تعيين فواصل خطوط لوله های تيپ از يكديگر بسيار مهم بوده و بر اساس آن، فواصل ايجاد سوراخ و نصب لوله های16 ميليمتري از يكديگر قابل تنظيم است. فواصل لوله های تيپ تابعي از نحوه كاشت محصول و فواصل رديفهاي كشت از يكديگر است كه بافت خاك مزرعه نيز در آن دخيل مي باشد. دستورالعمل مربوطه در اين خصوص، در همين نشريه آورده شده است.

 

شکل2- خروج لوله هاي 16 ميليمتري ابتداي مزرعه از زير خاكو آماده براي اتصال به نوارهاي تيپ

نوارهاي آبياري تيپ، در واقع آخرين جزء اين سيستم آبياري محسوب مي شوند كه به لوله های پلی اتیلن16 ميليمتري متصل مي گردند. نوارهای تیپ موجود در کشورمان عمدتاً ساخت ایران، ترکیه، کره و ایتالیا می باشند. تنوع در ضخامت جدار، قطر لوله، آبدهی قطره چکانها و فواصل خروجی ها موجب میگردد تا عملاً طیف وسیعی از این نوع محصول در اختیار طراحان و کشاورزان قرار داشته باشد. نوارهای آبیاری تیپ با ضخامت 150 ،175 ، 200 و 250 میکرون ساخته میشوند که معمولترین ضخامت مورد استفاده در بازار 175میکرون یا 0.175 میلیمتر می باشد. نوارهای آبیاری تیپ از موادی ساخته شده اند که در برابر اشعه ماوراء بنفش نور خورشید، تغییرات دما، پوسیدگی، مواد شیمیایی متداول در کشاورزی نظیر کود و سموم شیمیایی مقاوم می باشند. هرچند ضخامت این نوارها کم است، ولی می توانند در مقابل عوامل طبیعی مقاوم باشند و فشار مورد نیاز )كه بطور متوسط 1 اتمسفر است( را به خوبی تحمل کنند. اين نوارها معمولاً به صورت رولهای 1000، 1200 ، 1500 و 3000 متری و به دو شكل پلا كدار و زيپي )درزدار( به بازار عرضه میشوند (شكل 3). كيفيت ساخت در لوله تيپ پلاكدار عمدتاً بالاتر از نوع زيپي است كه البته، قيمت بالاتري هم دارد. همچنین به دلیل کم بودن ضخامت نوارها، معمولاً هر رول 1000متری با ضخامت 175 میکرون، بین 11 تا 12 کیلوگرم وزن دارد. لوله های تیپ بسته به ضخامت آنها، دارای انواع 1، 2 و 3 ساله هستند و با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه و نوع کشت می توانند کاربرد داشته باشند. نوارهای ضخیمتر معمولاً برای آبیاری قطره ای در زیر سطح خاک استفاده شده و جنبه دائمی تری دارند. برای محصولی مانند گندم می توان از نوع یک ساله آنها نیز استفاده کرد. اين نوارها دارای قطره چکانهایی در درون خود هستند که فواصل قطره چکانها بر روی لوله متفاوت بوده و بر اساس نوع محصول مزرعه و روش کاشت انتخاب میشوند. پرمصرفترین نوار آبیاری تیپ از لحاظ فاصله بین قطره چکانها نوارهای تیپ 20 و 30 سانتیمتری است. علاوه بر اینها فاصله قطر هچکان 10 ، 15 ، 25 ، 40 ، 50 ، 60 ، 80 و 100 سانتیمتر نیز در بازار موجود است. این نوارها با آبدهی متفاوت برای هر قطره چکان ساخته شده اند. بنابراین در هر متر از طول نوارهای تیپ و بسته به تعداد قطره چکانهای روی آن، می توان آبدهی هر متر آن را به راحتی بدست آورد. برای محصولی مانند گندم که بصورت ردیفی کشت می شود و از تراکم بیشتری در زمین برخوردار است، توصیه می شود که از فاصله قطره چکا نهای 15 یا 20 سانتیمتری استفاده شود. در حال حاضر، استفاده از نوع زيپي لوله های تيپ براي آبياري گندم متداول است.

 

شكل 3- مقايسه دو نوع لوله آبياري تيپ الف( نوع پلا كدار و ب( نوع زيپي

الگوي مناسب پياده سازي سيستم تيپ درمزرعه:

منظور از الگوي مناسب سيستم تيپ، مسير و جهت قرارگيري لوله های اصلي و فرعي و همچينن امتداد لوله های تيپ در يك مزرعه گندم است كه عمدتاً توسط طراح سيستم آبياري انتخاب مي گردد. در تعيين الگوي مناسب سيستم تيپ براي يك مزرعه گندم، عواملي نظير روش كاشت، ابعاد و شكل مزرعه و شيب بندي زمين نقش دارند. بعنوان مثال، در صورت كاشت گندم بصورت پخشي، چنانچه مرزهاي آبياري از قبل در مزرعه ايجاد شده است، اجراي تيپ در موازات مرزهاي آبياري مناسبتر از اجراي آن در راستاي عمود بر مرزهاي آبياري خواهد بود. اين كار مانع از فاصله گرفتن نوارها از سطح خاك شده كه ضمن كمك به توزيع يكنواخت تر آب در امتداد نوارها، احتمال بادبردگي و جابجايي تيپ را كاهش می دهد. در صورت قراردادن لوله هاي تيپ در جهت عمود بر رديفهاي كشت، پيشنهاد ميشود كه با عبوردادن لوله تيپ از داخل خاكريزها (شکل4)، ضمن كمك به استقرار تيپ بر روي سطح خاك، از ايجاد شيب در لوله تيپ و حركت احتمالي آب در شيار روي سطح

لوله تيپ و ايجاد غيريكنواختي در توزيع آب جلوگيري شود.


شکل4 (الف) عبور نوار تيپ از بين مرزبند يهاي مزرعه و تثبيت آنهادر زمين.)ب( عبور نوار تيپ از روي مرزبندي ها كه باعث ايجاد شيب در نوار و غيريكنواختي پخش آب در سطح زمين مي شود

بطور عمومي، امتداد مناسب براي پهن كردن نوارهاي تيپ در راستاي شيب مزرعه و هم جهت با باد غالب منطقه است. در صورت كاشت رديفي گندم، پيشنهاد مي شود كه نوارهاي تيپ هم جهت با رديفهاي كشت بوده و حتي الامكان در داخل شيارها قرار گيرند.

انتخاب فواصل مناسب نوارهاي آبياري و قطره چكانهاي تيپ ازهمديگر:

فاصله نوارهاي تيپ از همديگر در حقيقت معادل با فاصله بين محلهاي اتصال تيپ به لوله نيمه اصلي )مانيفولد(و يا فواصل نصب بستهاي ابتدايي بر روي مانيفولد خواهد بود. براي يك مزرعه گندم، انتخاب فواصل نوارهاي تيپ از همديگر به روش كاشت و بافت خاك وابسته خواهد بود. كاشت بذر گندم عمدتاً به صور تهاي پخشي و يا مکانیزه انجام مي شود.در كشت پخشي، بذر گندم هم بصورت دستي )دستپاش( و هم با استفاده از دستگاههای سانتريفيوژ كشت مي شود و فرض بر این است که تمامي بخشهاي زمين با يك تراكم مناسب از بذر پوشيده مي شوند. در حالي كه در روش مکانیزه کشت با استفاده از دستگاههای خطي كار و یا ردیف کار که به طور مرسوم به خطوط )شيارهاي( موازي يكديگر نياز است، انجام مي شود. فواصل كشت خطي برای گیاهان زراعی مختلف، تابعي از خصوصيات خاك مزرعه و الگوي رشد گیاه زراعی است، با این حال بسته به نوع دستگاه خطي كار، این فواصل برای گندم 15 تا 20 سانتیمتر در نظر گرفته میشود.

براي هر دو روش كشت )پخشي و مکانیزه(، نوارهاي آبياري تيپ بايد طوري پهن شوند تا تمامي سطح مزرعه پس از آبياري)و يا حداكثر يك روز پس از قطع آبياري( مرطوب گردد. اما در کشتهای ردیفی گندم، قرار دادن لوله های تيپ مجزا براي تمامي خطوط كشت )كه فاصله 15 تا 20 سانتيمتري دارند(، عملاً اقتصادي نبوده و لذا بايد بصورت دو در ميان و يا سه در ميان )بسته به بافت خاك مزرعه كه در ادامه تشريح مي شود ( اينكار صورت گيرد. بنابراين در اين روش كاشت، تنها تعدادي از خطوط كشت مستقيماً توسط لوله تيپ آبياري شده و خطوط كشت واقع در بين دو رديف لوله، از طريق پيش روي جبهه رطوبتي به طرفين آن، تكميل مي گردد.

در هر دو روش كشت، فواصل لوله های آبياري تيپ از همديگر و همچنين فواصل روزنه هاي روي لوله )قطره چكا نها( وابسته به بافت خاك مزرعه بوده كه براي انتخاب فاصله مناسب، مي توان از جدول 1 استفاده نمود. در اين جدول، فواصل مناسب نوارهاي تيپ و همچنين فواصل قطره چكانها براي آبياري يك مزرعه گندم بر اساس بافت خاك مزرعه ارائه شده است. بعنوان مثال، در يك مزرعه گندم با بافت خاك متوسط، توصيه مي شود كه فواصل نوارهاي تيپ از همديگر در حدود 40 سانتيمتر بوده ولوله های آبياري تيپ نيز داراي قطره چكانهايي با فواصل تقريبي 20 سانتيمتر از همديگر باشند. در چنين شرايطي و براي هر هكتار زمين، به 25 هزار متر لوله تيپ نياز خواهد بود كه بايستي با در نظر گرفتن شرايط كشاورز و صرفه اقتصادي موضوع، اين لوله ها تهيه و طبق دستورالعمل مربوطه در مزرعه نصب گردند. بديهي است كه در فاصله بين دو نوار تيپ، مي تواند دو و يا سه رديف كشت گندم وجود داشته و تابع روش كاشت و تراكم بذر مي باشد.

جدول 1- انتخاب فواصل نوارهاي تيپ و قطر هچكانها براي آبياري يك مزرعه گندم با باف تهاي مختلف خاك


انتخاب طول مناسب نوارهاي تيپ در مزرعه:

در انتخاب طول مناسب نوارهاي تيپ در يك مزرعه گندم، علاوه بر بررسي هاي فني و مسايل هيدروليكي )كه توسط طراح پروژه انجام مي شود(، عواملي نظير شيب زمين، بافت خاك و فاصله قطره چكانهاي روي نوار تيپ )يا تعداد خروجي هاي آب( نقش دارند.

جدول 2 طول مناسب نوارهاي تيپ را بر اساس عوامل فوق پيشنهاد می دهد. همانطوري كه ملاحظه مي شود، در تعيين طول مناسب تيپ، ابتدا بايد بافت خاك مزرعه مشخص باشد. همانطوري كه قبلاً هم اشاره شد، در بافتهاي مختلف خاك، فواصل مناسب قطره چكان نيز انتخاب مي گردند كه در اين جدول، در قالب يك ستون واحد آورده شده است.

علاوه بر اين، نياز است كه شيب زمين و جهت قرارگيري تيپ بر روي زمين از لحاظ همراستايي با شيب غالب مزرعه تعيين گردد. چنانچه نوارهاي تيپ در خلاف جهت شيب زمين و يا اصطلاحاً در سربالايي قرار بگيرند، (داراي شيب مثبت) و چنانچه هم جهت با شيب زمين و يا اصلاحاً در سرپاييني قرار بگيرند، (داراي شيب منفي) خواهند بود. بديهي است كه شيب منفي مي تواند تاثير فزاينده داشته و به افزايش طول مجاز تيپ كمك كند و بر عكس، شيب مثبت لوله تيپ، طول مجاز را كاهش خواهد داد. بعنوان مثال براي يك مزرعه با خاك متوسط )لومي( كه زمين نيز فاقد شيب باشد )مسطح(، طول مناسب لوله تيپ بين 85 تا 113 متر خواهد بود. چنانچه در همين مزرعه، زمين شي بدار باشد و در بخشهايي از مزرعه بخواهيم نوارهاي تيپ را در سربالايي قرار دهيم )شيب مثبت(، طول مناسب تيپ به 62 تا 94 متر كاهش خواهد يافت. بطور مشابه، طول مناسب تيپ در سرازير يهاي اين مزرعه به 105 تا 127 متر قابل افزايش خواهد بود. توجه شود كه حداكثر شيب زمين براي اجراي سيستم آبياري تيپ در حدود 1 درصد )يا 10 در هزار( است كه در صورت بيشتر شدن از اين حد، مي تواند باعث غيريكنواختي توزيع فشار در نقاط مختلف مزرعه و در نهايت، باعث غيريكنواختي دبي خروجي از روزنه ها و پخش آب در مزرعه شود.

جدول 2- طول مناسب نوارهاي تیپ بر اساس بافت خاك، نوع نوار تيپ و شيب لوله در فشار 6/0 اتمسفر

ملاحظاتقبلازنصبنوارتیپدرمزرعه:

قبل از نصب نوار تیپ، خاک مزرعه بایستی کاملاً شخم خورده و فاقد کلوخ و قطعات درشت باشد. همچنین تسطیح نسبی زمین و شیب بندی آن ضروری است. توصیه میشود که شیب زمین از 1 درصد تجاوز نکند. در مورد کشت محصولاتی نظیر گندم )بویژه در شرایط شور(، توصیه می شود که مرزهای قطعات آبیاری سنتی حتی الامکان حذف نشوند تا در مواقع ضروری بتوان آبیاری تکمیلی غرقابی نیز انجام داد. همچنین قبل از اتصال نوارهای آبیاری تیپ به لوله، باید خطوط اصلی و نیمه اصلی و مانیفولدها شستشو داده شوند. برای اینکار باید درپو شهای انتهای خطوط باز شده و سیستم راه اندازی شود تا عمل شستشو انجام گردد. پیش بینی و نصب ایستگاه پمپاژ، الگوي قرارگيري لوله های اصلی و فرعی مزرعه، شیفتهای آبیاری، شیرفلکه ها و سایر اتصالات مربوطه نیازمند محاسبات فنی و دقیق است که بر اساس نظر و تجارب طراح سیستم آبیاری عمل خواهد شد. واضح است که همانند سایر رو شهای آبیاری تحت فشار، طراحی صحیح سیستم تیپ با در نظر گرفتن مبانی هیدرولیکی دقیق و همچنین اجرا و نگهداری مناسب سیستم، جزو عوامل کلیدی برای موفقیت این روش، توجیه اقتصادی و بهرهمندی از مزایای آن توسط کشاورزان محترم محسوب می شود. لذا پیشنهاد می شود که کشاورزان محترم قبل از هر اقدامی با کارشناسان ذیصلاح در زمینه سیستم آبیاری تیپ، مشورت کافی بعمل آورند.

پهن كردن)نصب ( نوارهايتيپدرمزرعه:

نصب نوارهای تیپ به دو روش دستی و مکانیزه امکانپذیر می باشد (شكل 5). در هر دو صورت، نباید تحت هیچ شرایطی نوار تيپ بر روی زمین کشیده شده و یا تحت نیرو و کشش زياد قرار گيرد. به همین خاطر پيشنهاد مي شود كه کلاف لوله روی دستگاه )قرقره( ساده ای که محور آن از دو طرف بر روی دو بلبرینگ قرار گرفته و به راحتی می چرخد، قرار گرفته و توسط كارگر و در امتداد نصب لوله ها حمل شود. همچنين از ثابت نگهداشتن و نصب قرقره در يك طرف مزرعه و كشيدن نوارهاي تيپ به منظور نصب بر روي زمين خودداری گردد، زیرا این کار باعث خراشیدگی سطح لوله، كشيدگي و کاهش طول عمر آن مي شود.


شکل5- (الف) دستگاه مكانيزه نصب لوله های آبياري تيپ در مزرعه و )ب ( نصب دستي لوله تيپ از طريق قراردادن كلا فها بر روي قرقره و جابجايي آنها

در صورت نصب نوار تیپ به روش مکانیزه، الزاماً باید از دستگا ههاي استاندارد پهن کردن نوار استفاده شود، به طوری که در تمام مسیر لوله، هدایت نوار از کلاف تا روی زمین )شامل محل ورود و خروج نوار از لوله و سطح داخلی لوله( هیچگونه تماس با سطوح تیز، برنده و ساینده که موجب پارگی و آسیب به نوار میشود، وجود نداشته باشد. عدم توجه به این موضوع می تواند خسارت زیادی برای کشاورزان در طول فصل به بار آورد.

نكته 1: توجه به سمت قرارگیری لوله های تیپ بر روی خاک بطور یکه قطره چکا نها در بخش زیرین لوله قرار بگیرند، از مواردی است که در این مرحله باید حتماً رعایت گردد.

بنابراين توصيه مي شود كه روزنه ها به طرف خاك و حتماً رو به پائين قرار بگيرند. شكل 6 تصويرياز لوله آبياري تيپ را نشان می دهد كه به اشتباه، روزنه ها رو به طرف بالا قرار گرفت هاند. اين مساله باعث مي شود كه آب پس از خروج از روزنه ها، وارد خاك نشده و در داخل شيار روي لوله و به سمت شيب حركت كند. اين كار باعث عدم يكنواختي پخش آب در مزرعه خواهد شد.

 

شکل6- تصويري از لوله آبياري تيپ كه به اشتباه، روزنه ها رو به بالا قرار گرفته اند. توصيه مي شود كه روزنه ها به طرف خاك و رو به پائين قرار بگيرند

 

در زمان نصب لوله های تيپبه لوله های16 ميليمتري، رعايتسمت قرارگيري لوله ها بر رويخاك بسيار مهم خواهدبود.با توجه به اينكهاتصال تيپ به لوله های16ميليمتري از طريق بست پلی اتیلن انجام مي شود، چرخاندن بستهامي تواند سمت قرارگيري تيپبر روي زمين را تغييردهد.شكل7 تصويري از نحوه اتصالنوار آبياري تيپ بهلوله16 ميليمتري از طريقبست مذكور را نشان می دهد.همچنين امكان اتصال مستقيمنوار تيپ به لولهنيمه اصلي)مانيفولد( از طريق واشرو بست ابتدايي وجوددارد.اين حالت معمولا برايوقتي استفاده مي شود كهلوله هاي نيمه اصلي نيزبر روي زمين ودر كنار مزرعه قرارگرفته و دفن نمي شوند(شکل 8).

 

 

شکل7- اتصال نوار آبياري تيپ به لوله 16 ميليمتري از طريق بست ابتدايي

شكل 8- اتصال مستقيم نوار تيپ به لوله نيمه اصلي )مانيفولد(75 ميليمتري از طريق واشر و بست ابتدايي

نكته 2: بهمنظور تسهيل در جمع آوري لوله های تيپاز سطح مزرعه، پيشنهاد مي شود كه لوله های اصليو فرعي در زير خاك دفن شوند. اينكار انجام عمليات داشت، برداشت و پس از برداشت )جمع آوري لوله هاي تيپ و آماده سازي بستر كاشت براي محصول بعدي(را راحت تر كرده و آسيب كمتري به اين بخش از سيستم وارد خواهد كرد.

نكته 3: كيفيتلوازم و اتصالات )بويژه بستهاي ابتدايي ولوله های تيپ(نقش مهمي در هدررفت آب از ابتداي خطوط تيپ و غرقاب شدن مزرعه داشته و بايستي با دقت در انتخاب اجناس خريداري شده، اين مساله رفع شود. شكل 9 تصاويري از ايجاد غيريكنواختيپخش آب در مزرعه بدليل عدم رعايت مسايلي نظير كيفيت لوله تيپ و اتصالات،تسطيح بستر مزرعه و جهت )سمت( قرارگيريقطره چكانهايتيپ بر روي خاك را نشان میدهد.

  



شكل 9- ايجاد غيريكنواختي پخش آب در مزرعه بدليل عدم رعايت مسايلي نظير كيفيت لوله تيپ و اتصالات، تسطيح بستر و جهت قرارگيري قطره چكانهاي تيپ بر روي خاك

نكته 4: اجرايسيستم تيپ در مزارع گندم در زمان كاشت، ممكن است مشكلات اوليه اينظير بادبردگي و عدم استقرار نوارهاي تيپ بر روي زمين ايجاد كند. براي مهار تيپ در معرض باد، از گذاشتن سنگ و كلوخ و يا خاك سنگين خودداري و حتماً از لوازم مهاركننده)نظيربست هاي پلاستيكي مخصوص( استفاده شود. باتوجه به اينكه بستر كشت نقش مهمي در مهار لوله هاي تيپ در مراحل اوليه رشد دارد، انجام كشت رديفي گندمو خواباندن لوله ها در امتداد و درون رديفهاي كشت، مشكلات مربوط به بادبردگي لوله هارا نيز كاهش خواهد داد. بديهي است كه پس از به ساقه رفتن مزارع گندم، امكان جابجائيتيپ ها توسط باد كم شده و نياز به بستهاي مذكور از بين خواهد رفت و حتي ميتوان آنها را از سطح مزرعه جمع كرد. ولي قبل از ناپديد شدن كامل نوارهاي تيپ در مزرعه توسط پوشش گياهي، حتماً از قرار داشتن آنها قبل از هر آبياري در سر جاي خود اطمينان حاصل نماييد. زيرا با بزرگ شدن گياه و ورود به مرحله ساقه دهي، جابجايي لوله ها توسط كارگر و قراردادن در سرجاي خود، مشكل و مشكلتر خواهد شد.

  

ملاحظاتنگهداریواجرایسیستمآبیاریتیپ درمزرعه:

از موارد مهمی که بر کارائی و طول عمر مفید سیستم آبیاری تیپ موثر است، مدیریت صحیح و بهره برداری از سیستم می باشد. بازدیدها و سرویس های روزانه هفتگی، ماهانه و فصلی که در برگیرنده بازدید از لوله های آبده، فیلترها، شیر فلکه ها، اتصالات، قطعات و ادوات کنترل و ... می باشد، بسیار ضروریست و بهره بردار بایستی در طول مدت بهره برداری، آنها را مورد توجه قرار دهد. همچنين توجه به فاصله بین نوارهای تیپ و عدم جابجایی آنها توسط باد، توجه به سمت قرارگیری لوله های تیپ بر روی خاک بطوریکه قطره چکانها در بخش زیرین لوله قرار گیرند و توجه به بستهای ابتدایی برای رفع نشتی آب از این محلها ضروري خواهد بود. يكي از مواردي كه ميتواند در زمينه مديريت و نگهداري سيستم تيپ كمك نمايد، استفاده از فشارسنج هم در ايستگاه كنترل مركزي و هم در مسيرهاي اصلي و فرعي شبكه ميباشد. فشارسنجهاي نصب شده در ايستگاه كنترل مركزي، براي شستشو و تميزكردن فيلترها )طبق برنامه و روش پيشنهادي طراح( در نظر گرفته شده اند. بديهي است، آبي كه در سيستم آبياري تيپ مصرف ميشود، از شبكه فيلتراسيون نيز ميگذرد. در صورت نصب فشارسنج در داخل شبكه، امكان كنترل نوسانات فشار خطوط لوله و در حين كاركرد سيستم، امكان پذير خواهد بود. در صورت نصب فشارسنج در سیستم، توصیه شده كه تغييرات فشار در نقاط مختلف آن توسط بهره بردار رصد شده و چنانچه از ±20% مقدار طراحي بيشتر شدند، با باز و بسته نمودن شیرهای فشار، تنظیم فشار سيستم انجام شود. معمولاً فشار 1 اتمسفر برای طراحي نوارهای تیپ توصیه و اجرا می گردد. در این راستا، تعداد قطعاتی که همزمان آبیاری می شوند نیز بایستی طوری انتخاب شوند که فشار سیستم جوابگو باشد. اين كار را عموماً طراح سيستم انجام می دهد. ولي نظارت و كنترل تغييرات فشار )اعم از سيستم كنترل مركزي و يا شبكه ( و اقدامات لازم براي آن، بر عهده بهره بردار خواهد بود.

جمع آورينوارهايتيپازسطحمزرعه:

توصيه مي شود كه در انتهاي فصل رشد، نوارهاي تيپ به حال خود رها نشوند و نسبت به جمع آوري آنها در اسرع وقت، اقدام گردد. زيرا نوارهاي تيپ و قطعات مصنوعي ديگر، علاوه بر مسائل زيست محيطي، مي تواند مشكلاتي را در عمليات زراعي كاشت و حتي رشد گياه در فصل يا فصول بعدي ايجاد كنند. براي جمع آوري لوله های تيپ، ادوات مخصوص براي اينكار وجود دارند كه در سطوح وسيع، قابل استفاده مي باشند )شكل 11 ). همچنين پيشنهاد مي شود كه در هنگام جمع كردن نوارهاي تيپ، خاك مزرعه داراي مقداري رطوبت باشد.



اشتراک